Etiketler

, ,

Bozkırkurdu

Steppenwolf, Herman Hesse
Bu kitap, kendisinin sık kullandığı bir nitelemeye dayanarak “Bozkırkurdu” adını verdiğimiz bir adamdan bize kalmış notları içeriyor. Notların bir önsözü gerektirip gerektirmediğini bir yana bırakalım; en azından ben, Bozkırkurdu’na ilişkin anılarımı kaydedeceğim birkaç sayfayı da notlara eklemeyi zorunlu görüyorum. Bozkırkurdu hakkında fazla bilgim yok, özellikle geçmişi ve soyu sopuna ilişkin hiçbir şey öğrenebilmiş değilim. Ne var ki, kişiliği hakkında güçlü ve her şeye karşın sıcak bir izlenim bıraktı üzerimde. 
Bozkırkurdu yaklaşık elli yaşlarında bir adamdı; birkaç yıl önce bir gün teyzemin evine çıkıp geldi, mobilyalı bir oda arıyordu. Çatı katındaki salonla bitişiğindeki küçük yatak odasını kiraladı; aradan birkaç gün geçtikten sonra iki bavul ve bir kitap sandığıyla yeniden gelerek dokuz-on ay kadar yanımızda kaldı. Tek başına yaşayan pek sessiz biriydi; yatak odalarımız yan yana olmasaydı da bazen merdiven ve koridorda karşılaşmasaydık, birbirimizi belki hiç tanımayacaktık, sokulgan biri sayılmazdı çünkü, şimdiye kadar kimsede rastlamadığım ölçüde insanlardan kaçan biriydi, bazen kendisi için kullandığı isimle gerçekten bir bozkırkurduydu, benimkinden değişik bir dünyadan çıkıp gelmiş yabancı, vahşi, ürkek, hatta çok ürkek bir yaratıktı. Ne var ki, karakter ve yazgısının kendisini ne derin bir yalnızlığa sürüklediğini ve onun bu yalnızlığı nasıl bilinçli şekilde kendi yazgısı diye görüp benimsediğini ancak burada bırakıp gittiği notlardan öğrenmiştim, ama daha önce bazı önemsiz karşılaşma ve söyleşiler sonucu onu bir ölçüde tanımamış da değildim ve notlarına bakarak hakkında edindiğim izlenim, kişisel tanışmamızdan sonra bende oluşup bazı boşluklar içeren biraz silik izlenime temelde uygun düşmekteydi. 
Bozkırkurdu evimizden içeri ilk kez ayak atıp teyzemden iki odayı kiraladığında tesadüfen ben de yanlarmdaydım. Öğle vaktiydi, sofra kaldırılmamıştı henüz, bürodaki işime gitmeme daha yarım saat vardı. Bu ilk karşılaşmamızda onun üzerimde bıraktığı tuhaf ve hayli çelişik izlenimi anımsıyorum. İpini çekip çıngırağı çalarak cam kapıdan içeri girmiş, teyzem de loş girişte ne istediğini sormuştu. Ama Bozkırkurdu kısa kesilmiş saçlarıyla sivri başını arkaya atarak havayı koklar gibi burnunu hızlı hızlı sağda solda gezdirmiş, teyzemin sorusunu yanıtlamadan ya da ismini söylemeden önce, “Oh, ne güzel kokuyor burası,” demişti gülümseyerek. İyi yürekli teyzem de gülümsemişti bunun üzerine. Ama ben böyle bir selamlaşmayı daha çok gülünç bulmuş, adamı pek gözüm tutmamıştı. 
“Ha evet,” demişti Bozkırkurdu ardından. “Kiraya verecek bir odanız varmış, onun için geldim.” 
Ancak merdiveni tırmanıp çatı katına geldiğimizde ona daha bir alıcı gözüyle baktım. Boylu boslu biri denemezdi, ama gerek yürüyüşü gerek başını havada tutuşuyla öyle biriymiş izlenimini uyandırıyordu. Modaya uygun, rahat bir kışlık palto vardı sırtında; aslında temiz ve düzgün, ama özensiz şekilde giyinmiş, titizlikle tıraş olmuştu. Çok kısa kesilmiş saçında kırlaşmış, parıldayan kimi yerler seçilmekteydi. Yürüyüşünden ilkin hiç hoşlanmadım; belirgin ve sert profiline, ayrıca konuşmasının tonuna ve havasına uygun düşmeyen yorgun, kararsız bir edası vardı. Ancak sonradan anladım ve öğrendim ki hastaymış, yürümekte zorluk çekiyormuş. O zamanlar bana yine hoş görünmeyen acayip bir gülümsemeyle merdiveni, duvarları, pencereleri ve merdiven boşluğundaki eski ve yüksek dolapları gözden geçirdi; hepsini de beğenmiş, öte yandan yine de gülünç bulmuşa benziyordu. Zaten tüm davranışlarıyla insanda öyle bir izlenim bırakıyordu ki, adeta yabancı bir dünyadan, örneğin denizaşırı ülkelerden çıkıp gelmişti, dolayısıyla bizim burada her şey gözüne sevimli, ama biraz komik görünmekteydi. Ne yalan söyleyeyim, nazik, hatta içtenlikli bir adamdı; eve, odaya da hiç kusur bulmamış, kira ve kahvaltı için ödeyeceği parayla diğer bütün koşulları hiç itirazsız kabullenmişti. Ama yine de çevresi tümüyle yadırgatıcı ve bana olumsuz ya da düşmanca gelen bir atmosferle sarılmıştı. Çatı katındaki salonu, ayrıca yanı başındaki küçük yatak odasını kiraladı; ısınma, su ve ev yönetmeliğine ilişkin açıklamaların hepsini dikkatle ve güler yüzle dinledi, karşı çıkmadı hiçbirine, ileride kiradan düşülmek üzere hemen bir pey de ödemeye kalktı, yine de bütün bunlar olurken pek işin içinde değilmiş gibi bir hali vardı, yaptığı işi adeta komik görüp ciddiye almıyor, sanki zihnini gerçekte bambaşka şeyler kurcalarken bir oda kiralamasını ve karşısındakilerle Almanca konuşmasını tuhaf ve alışılmadık bir şey sayıyordu. Bozkırkurdu’yla ilgili izlenimim böyleydi aşağı yukarı; üzerine küçük çapta pek çok çizgi çekilip kimi düzeltmelerden geçirilmeseydi, doğrusu olumlu bir izlenim denemezdi. Bir kez, Bozkırkurdu’nun yüzü başından beri hoşuma gitmişti, yadırgatıcı ifadesine karşın sevmiştim bu yüzü. Belki biraz garip ve üzgün, ama uyanık, pek düşünceli, hayli belirgin hatlarla entelektüel bir yüzdü. Sonra, beni Bozkırkurdu’yla barışık kılan bir başka şey de nezaket ve içtenlikle davranması, kendisine biraz zor geliyor görünse de, davranışında bir büyüklenmeye yer vermemesiydi. Tersine, insanı nerdeyse duygulandıran bir şey, sanki yakaran bir şey vardı davranışında, nereden kaynaklandığını ancak sonradan kestirebildiğim bu özellik beni ona biraz yaklaştırmıştı. 
İki odanın gezilmesi ve diğer görüşmeler sürerken, benim öğle paydosu sona ermişti, işimin başına dönmem gerekiyordu. Bozkırkurdu’na veda edip onu teyzemle baş başa bıraktım. Akşam eve döndüğümde, teyzem Bozkırkurdu’nun odaları kiraladığını, önümüzdeki günlerde de eve taşınacağını söyledi. Ne var ki, Bozkırkurdu teyzeme rica etmiş, bizim evde kalacağını polise bildirmemesini istemişti: Gereken formaliteleri yerine getirmek üzere yabancılar bürosunun odalarında dolaşıp durması ve yapılacak diğer işler, kendisi gibi hastalıklı biri için katlanılmaz bir şey olacaktı. O zamanlar bunun beni nasıl işkillendirdiğini ve böyle bir koşulu kabul etmemesi için teyzemi nasıl uyardığımı dün gibi anımsıyorum. Bozkırkurdu’nun ne idüğü belirsiz bir kişi olarak dikkatleri üzerine çekmek istememesi ve polisten korkması, bana hal ve davranışındaki alışılmamış ve yadırgatıcı ifadeye fazlasıyla uygun düşer göründü. Böyle bir isteği asla kabul etmemesini, hiç tanımadığı bir adamın zaten biraz tuhaf olan isteğini yerine getirmesinin kendisi için kötü sonuçlar doğuracağını teyzeme açıkladım. Ama anlaşılan teyzem ricasını yerine getireceği konusunda Bozkırkurdu’na çoktan söz vermiş, yabancı adam genel olarak teyzemin gönlünü kazanıp kendisini büyülemişti; çünkü teyzem şu ya da bu şekilde insanca, dostça ve teyzem si, daha doğrusu annemsi bir ilişki kuramadığı kimseleri asla evine kiracı almamış, bu da onun bazı kiracılar tarafından hayli sömürülmesine yol açmıştı. Ben ilk haftalar yeni kiracısı Bozkırkurdu’na kimi eleştiriler yöneltirken, teyzem bu söz konusu özelliği yüzünden her defasında ona canla başla arka çıktı. 
Yabancılar bürosuna gereken bildirimin yapılmayışı hoşuma gitmediğinden, hiç değilse yabancı adamın soyu sopuna ve niyetlerine ilişkin teyzemin neler bildiğini anlamak istedim. Bozkırkurdu öğleyin ben gittikten sonra evde ancak pek kısa süre kalmış, yine de teyzem onunla ilgili epey şey öğrenmişti. Teyzeme söylediğine göre, birkaç ay bizim kentte kalıp kitaplıklardan yararlanacak, ayrıca kentteki eski eserleri gezip görecekti. Aslında bu kadar kısa bir süre için odaları kiralaması teyzemin işine gelen bir şey değildi; ne var ki, biraz garip hal ve tavrına karşın Bozkırkurdu teyzemin gönlünü çelmişti. Sözün kısası, odalar Bozkırkurdu’na kiralanmış, ben itirazlarımda geç kalmıştım. 
“Evin içinin çok güzel koktuğunu neden söyledi acaba?” diye sordum teyzeme. 
Bazen sezgilerinde yanılmayan teyzem, “Neden olduğunu ben çok iyi biliyorum,” dedi. “Bizim ev temizlik kokuyor, düzen kokuyor çünkü, güler yüzlü ve dürüst bir yaşam kokuyor,
bu da onun hoşuna gitti işte. Çoktan beri bunlardan yoksun kalmış belli ki, bunları arayan bir hali var.” 
“Pekâlâ, öyle olsun,” diye geçirdim içimden. “Ama,” dedim ardından yüksek sesle, “doğru dürüst, insan gibi yaşamaya alışmamışsa, o zaman nereye varır bunun sonu? Temizliğe dikkat eden biri değilse, her şeyi pisletir ya da geceleri içip içip olmadık saatlerde eve dönerse, ne yaparsın o zaman?” 
“Göreceğiz bakalım,” diye yanıtladı teyzem gülerek, ben de bu konu üzerinde daha fazla durmadım. 
Gerçekten de endişelerimin yersizliği anlaşıldı sonradan. Asla düzenli ve akıllıca bir yaşam sürmemesine karşın kiracımız ne bizi rahatsız etti, ne bize bir zararı dokundu; bugün bile onu seve seve anıyoruz. Ne var ki, bu adam gerek teyzemi, gerek beni bir başka yönden, manen, hayli tedirgin etmiş, huzurumuzu kaçırmıştı; ne yalan söyleyeyim, daha uzun zaman da beni uğraştıracağa benziyor. Bazı geceler kendisini düşümde görüyorum, onun gibi birinin yalnızca varoluşu bile doğrusu bana rahatsızlık veriyor, tedirgin ediyor beni, oysa bayağı sevmiştim kendisini. 
İki gün sonra bir arabacı, Harry Haller ismindeki yabancı adamın eşyalarını getirdi. Pek güzel deri valiz bende olumlu bir izlenim bıraktı; kocaman yassı bir gardırop bavul ise gerilerde kalmış uzun seyahatleri çağrıştırıyordu, en azından üzerine denizaşırı ülkelerin de aralarında bulunduğu değişik yerlerdeki otellerin ve nakliyat şirketlerinin sararmış etiketleri yapıştırılmıştı. 
Sonra da Bozkırkurdu’nun kendisi çıkageldi ve bu antika adamı yavaş yavaş tanımamı sağlayan bir dönem başladı. İlkin bu konuda benim bir katkım olmadı. Haller, kendisini ilk gördüğüm andan başlayarak ilgimi çekmesine karşın, yine de birkaç hafta onunla evde karşılaşmak ya da onunla konuşmak için hiçbir girişimde bulunmadım. Ama itiraf edeyim ki, daha başından
beri Bozkırkurdu’nu izledim biraz, kendisi evde yokken zaman zaman odasına girdiğim oldu, kısacası merakımdan biraz casusluk yaptım. 
Bozkırkurdu’nun dış görünüşüne ilişkin daha önce bazı açıklamalarda bulunmuştum. İlk bakışta kesinlikle önemli bir kişi, olağanüstü yetenekle donatılmış seyrek rastlanır bir insan izlenimi uyandırıyordu; yüzünden zekâ akmakta, yüz hatlarının hayli narin ve devingen oyunu, son derece çalkantılı, alabildiğine incelik ve duyarlılıkla donatılmış ilginç bir ruh yaşamını yansıtmaktaydı. Adamla konuştunuz da o yabancılığı içinde alışılmışın sınırlarını aşarak kendine özgü, kişisel laflar etti mi, bizim gibi birinin onun etkisi altına girmemesi kolay değildi. Başkalarından çok daha fazla düşüncelerle yoğrulmuştu; ussal sorunlarda nerdeyse serinkanlı bir nesnelliğe, kendinden emin düşüncelere ve bilgilere sahipti, buna da her türlü büyüklük hırsından uzak, parlayıp ün yapmak, karşısındakini ikna etmek ya da haklı çıkmak gibi bir isteğe içlerinde yer vermeyen gerçek aydınlarda rastlanabilirdi ancak. 
Böyle bir söz, aslında söz bile değil, yalnızca bir bakıştan oluşan böyle bir dışavurum, Bozkırkurdu’nun burada kalışının son zamanından aklımda henüz. Bir ara ünlü bir tarih filozofu ve kültür eleştirmeni, Avrupa’nın tanınmış isimlerinden biri, kentin konferans salonunda bir konuşma yapacaktı; ilkin pek isteksiz davranan Bozkırkurdu’nu kandırıp benimle konferansa gelmeye razı etmiştim. Birlikte kalkıp gittik ve salonda yan yana oturduk. Kürsüye çıkıp da konuşmaya başlayan profesör, karşılarında bir çeşit peygamber bulacaklarını sanan bazı dinleyicileri şatafatlı giysisi ve kasılgan tavrıyla düş kırıklığına uğratmıştı. Konuşmasının başında dinleyicilere gönül okşayıcı birkaç söz söyleyip konferansa böyle kalabalık geldikleri için teşekkür edince, Bozkırkurdu bana dönüp şöyle bir baktı; konuşmacının sözlerini ve bütün şahsını eleştiren bir bakıştı bu, doğrusu unutulmayacak ve korkunç bir bakıştı, ne anlama geldiği üzerine koca bir kitap yazılabilirdi! Söz konusu bakış yalnızca konuşmacıyı eleştirmiyor, yumuşaklığına karşın içerdiği ezici alayla ünlü adamın işini bitirmekle kalmıyordu, bu daha hiçbir şeydi. Bakış alaycı olmaktan çok hüzünlüydü, hatta dipsiz ve umarsız bir hüznü barındırıyordu içinde; bir bakıma kendinden emin, bir bakıma alışkanlığa dönüşüp belli bir biçim almış sessiz bir umarsızlık bu bakışın içeriğini oluşturmaktaydı. Umarsız ışığı kendini beğenmiş konuşmacının içyüzünü aydınlatmakla, o andaki havayı, dinleyicilerin beklentilerini ve yaşadıkları ruh durumunu, yapılacağı bildirilen konuşmanın biraz iddialı başlığını alaya alıp temize havale etmekle yetinmiyordu. Hayır, Bozkırkurdu’nun bakışı çağımızın, çağımızdaki bütün o yapmacık işgüzarlıkların, bencil, açgözlü çabaların, kendini beğenmiş, sığ entelektüelliğin yüzeysel oyununun içine sızıyordu… ah, ne yazık ki bu bakış daha da derinlere iniyor, çağımızın, ussallığımızın, uygarlığımızın kusurları ve umarsızlıklarından çok daha ilerilere uzanıyor, tüm insanlığın can evine gidip dayanıyordu. Bir düşünürün, belki bilge bir kişinin insan yaşamının vakar ve anlamından duyduğu kuşkuyu usta bir dille tek bir saniyede açığa vurmaktaydı. Bu bakış diyordu ki: “Görün işte, böyle soytarı kişileriz biz! Görün işte, böyledir insan!” Ve tüm şan ve şöhretler, tüm akıllılıklar, tüm ussal kazanımlar, insanlığın yücelik, büyüklük ve kalıcılığına yönelik tüm atılımlar yıkılıp gidiyor, maskaraca bir oyuna dönüşüyordu! 
Bu sözlerimle çok ilerilere uzandım, aslında planıma ve istemime aykırı davranarak Haller hakkında şimdiden en önemli gerçekleri dile getirdim. Oysa başlangıçtaki niyetim, kendisini tanıyışımın aşamalarını öykülerken, bir yandan da onun portresini yavaş yavaş çizmeye çalışmaktı. 
Madem bir kez ilerilere uzandım, Haller’in o “bilmecemsi” yabancılığı üzerinde daha fazla konuşmayı, bu yabancılığı, bu olağanüstü ve korkunç yalnızlığın neden ve anlamlarını nasıl giderek sezip kavradığımı ayrıntılara inerek anlatmayı gereksiz görüyorum. Böylesi de daha iyi, kendi şahsımı elden geldiğince arka planda tutmak istiyorum çünkü. Amacım, bildiklerimi dile getirmek ya da öyküler anlatmak ya da psikoloji yapmak değil, yalnızca bir görgü tanığı olarak bu Bozkırkurdu manüskrilerini bize bırakan acayip adamın portresinin çizimine katkıda bulunmaktır. 
Daha başta, teyzemin evinin cam kapısından girip başını kuşlar gibi ileri uzatarak evdeki güzel kokuya ilişkin övgü dolu sözlerini işittiğim zaman adamın başkalarına benzemediği dikkatimi çekmiş, buna karşı ilk nahif tepkim de nefret olmuştu. Şunu sezmiştim (benim tersime entelektüel biri sayılmayan teyzemde de aşağı yukarı aynı sezgi uyanmıştı) – şunu sezmiştim ki, adam hastaydı, bir çeşit akıl ya da ruh hastasıydı ya da karakterinde bir bozukluk vardı, ben de sağlıklı kişilerin içgüdüsüyle buna karşı kendimi savunmuştum. Ancak söz konusu savunma zaman içinde yerini bir sempatiye bıraktı; yalnızlaşmasına ve içten içe ölüşüne tanık olduğum, sürekli acılar içinde kıvranan Bozkır kurdu’nun bende uyandırdığı geniş çaptaki acıma duygusundan kaynaklanıyordu bu sempati. Söz konusu zaman dilimi içinde giderek daha iyi kavramıştım ki, acı çeken bu kişinin hastalığı doğasındaki bir kusurdan değil, birbirlerine uyum sağlayamamış yetenek ve güçlerinin zenginliğinden ileri gelmektedir. Haller’ in acı çekmekte deha sahibi bir kişi olduğunu, Nietzsche’nin bazı özdeyişlerini doğrular nitelikte dâhiyane denecek, sınırsız ve korkunç bir acı çekme yeteneğini kendi içinde geliştirdiğini anlamıştım. Öte yandan şunu da anlamıştım ki, karamsarlığının temelinde dünyayı değil, kendi kendini küçümsemesi yatmaktaydı; çünkü kurum ve kişiler üzerinde ne kadar acımasız ve kıyıcı konuşursa konuşsun, asla kendini dışarıda tutmuyor, eleştiri oklarını yönelttiği, aşağılayıp yadsıdığı ilk kimse her zaman kendisi oluyordu. 
Burada psikolojik bir açıklamaya başvurmadan geçemeyeceğim. Her ne kadar Bozkırkurdu’nun yaşamına ilişkin pek az şey biliyorsam da, yine de onun “istem gücünü kırıp atmayı” temel alan bir eğitimle, sevecen ama titiz ve çok sofu bir annebaba ve öğretmenlerce yetiştirildiğini varsaymam için elimde yeterli neden bulunuyor. Ne var ki, kişiliğinin yok edilip istem gücünün kırılıp atılması bu öğrencide sonuçsuz kalmıştı. Bozkırkurdu böyle bir girişimi başarısız kılacak kadar güçlü ve dayanıklı, mağrur ve akıllı bir çocuktu çünkü. Kişiliği yok edilememiş, ama kendi kendisinden nefret etmesi ona öğretilebilmişti. Bozkırkurdu da bundan böyle ömür boyu hayal gücünün tüm yaratıcılığı, düşün yeteneğinin tüm gücüyle kendi kendisini, bu masum ve soylu nesneyi karşısına almıştı; çünkü her türlü sertliği, eleştiriyi, kötülüğü, duyabileceği her türlü kin ve nefreti herkesten önce kendi üzerinde açığa vuracak kadar koyu bir Hıristiyan, kendini tümüyle din uğrunda feda edebilecek biriydi. Başkalarına, çevresindeki başka insanlara gelince, onları sevmek, onlara haksızlık etmemek, onları incitmemek için alabildiğine yürekli, alabildiğine ciddi çabaları aralıksız sürdürüyordu, “hemcinsini sev” ilkesi kendi kendisinden nefret etmesi gibi kafasına iyice yerleştirilmişti. Dolayısıyla, bütün yaşamı, insanın kendini sevmeden hemcinsini sevemeyeceğini, kendinden nefretin en katıksız bencillikle aynı şey olduğunu, sonunda onun gibi aynı korkunç soyutlanmıştık ve umarsızlığa yol açacağım gösteren güzel bir örnekti. 
Ama artık kendi düşüncelerimi geri plana itip gerçeklerden söz etmenin vakti gelmiş bulunuyor. Dediğim gibi, hakkında biraz benim casusluğum, biraz teyzemden dinlediklerime dayanarak ilk öğrendiğim şey, Haller’in yaşam üslubuna ilişkindi. Onun bir düşün ve kitap adamı sayılacağı ve bir işte çalışmadığı çok geçmeden anlaşılmıştı. Gündüzleri uzun süre yataktan çıkmıyor, çokluk öğleye doğru kalkıp sırtında ropdöşambr, aradaki birkaç adımlık yeri yürüyerek salona geçiyordu. İki penceresiyle çatı katında geniş ve iç açıcı bir yer olan salon, daha bir iki gün geçmeden eski kiracılar zamanındakinden pek değişik bir görünüm kazanıp eşyayla dolmaya başlamış ve bu doluluk giderek artmıştı. Duvarlara tablolar asılıp çeşitli resimler iliştirilmişti; bazen dergilerden kesilip çıkarılıyordu resimler ve sık sık yenileriyle yer değiştiriyordu. Güneyle ilgili bir peyzaj, Almanya’da belli ki Haller’in memleketi olan küçük bir taşra kentine ilişkin fotoğraflar asılıydı duvarlarda. İçlerinde, sonradan öğrendiğimize göre kendi yaptığı ışıl ışıl renklerde suluboya resimler de yer almakta, ayrıca sevimli genç bir kadının ya da genç bir kızın fotoğrafı görülmekteydi. Bir süre duvarı Siyamlı Buda’nın resmi süslemiş, sonra onun yerini Michelangelo’nun Gece isimli tablosunun röprodüksiyonu almış, derken o da yerini Mahatma Gandhi’nin portresine bırakmıştı. Kitaplar kocaman kitaplığı doldurduğu gibi, dört bir yanda masaların, bu arada o sevimli antika yazı masasının, divanın, sandalyelerin üzerine, ayrıca yerlere saçılmış duruyordu. Sayfalar arasına yerleştirilmiş kâğıt parçalarının sürekli gidip yerlerine yenilerinin geldiği kitaplar. Bozkırkurdu bunları kitaplıklardan paket paket alıp getirdiği gibi, pek sık olarak postayla da kendisine koliler halinde kitap yollanmaktaydı. Böyle bir odada kalan kişinin bilgin biri olduğu düşünülebilirdi. Her şeyi sarıp kuşatan puro dumanlarıyla dört bir yandaki puro artıkları ve kül tablaları da buna uygun bir görünüm sergiliyordu. Ne var ki, kitapların büyük bir bölümü bilimsel içerikli değildi, çoğunluğunu çeşitli dönem ve ulustan edebiyatçının yapıtları oluşturmaktaydı. Bozkırkurdu’nun sık sık bütün günü üzerinde uzanarak geçirdiği divanda Sophie’tıin Memel’den Saksonya’ya Yolculuğu isimli bir yapıtın altı kaim cildi bir süre sağa sola atılmış olarak durmuştu. Goethe’nin ve Jean Paul’ün toplu yapıtları öyle görülüyor ki en çok okunan kitaplar arasındaydı; Novalis, Lessing, Jacobi ve Lichtenberg de yine bu yazarlar arasında yer almaktaydı. Dostoyevski’nin eserlerinden birkaçı sayfalar arasına yerleştirilmiş notlarla dolup taşıyordu. Büyük masa üzerindeki pek çok kitap ve yazı arasında çokluk bir demet çiçek göze çarpardı; yine aynı masa üzerinde bir suluboya kutusu dolaşıyor, üzeri tozdan geçilmiyordu. Kutunun yanında ise kül tablaları ve açık konuşmak gerekirse çeşit çeşit içki şişeleri bulunmaktaydı. Hasır örgü içindeki bir şişe, çokluk kırmızı İtalyan şarabıyla dolu oluyor, Bozkırkurdu bu şarabı yakındaki küçük bir dükkândan alıp geliyordu. Bazen bir şişe Burgonya ya da Malağa şarabı da eksik olmuyordu odada. Çok kısa sürede boşalmaya yüz tutan kiraz likörüyle dolu bir şişe odanın bir köşesini boylamış, içinde artakalan birazcık likör el sürülmeden tozlanmaya bırakılmıştı. Doğrusu tarafımdan yapılan casusluğu haklı göstermek gibi bir niyetim yok. Öte yandan açıkça itiraf edeyim ki, düşünsel ilgilerle dolup taşsa da pek aylak ve disiplinsiz olan bir yaşamın belirtileri içimde bir tiksinti ve güvensizliğin doğmasına yol açmıştı. Ben düzenli bir hayat süren, çalışmaya alışmış, belli zamanlarda belli işleri yapmaya özen gösteren orta halli biriyim; ayrıca ne içki ne de sigara kullanırım; dolayısıyla, Bay Haller’in odasındaki şişeler, resimlere ilişkin düzensizlikten daha çok hoşnutsuzluk uyandırmıştı bende. 
Uyku ve çalışma saatlerinde olduğu gibi yeme içme konusunda da Bozkırkurdu pek düzensiz ve kaprisli bir yaşam sürmüştü. Bazı günler evden dışarı ayak atmamış, sabah içtiği kahve dışında ağzına bir şey koymamıştı; bazen yediği öğle yemeğinin tek kalıntısı olarak odasında bir muz kabuğu bulmuştu teyzem, o kadar. Ama bazı günler de Bozkırkurdu yemek için restoranların yolunu tutmakta, bunun için kimi vakit kaliteli ve kibar yerleri, kimi vakit de kenar semtlerdeki küçük meyhaneleri seçmekteydi. Sağlığı iyi görünmüyordu; çokluk merdivenleri hayli zahmetle çıkmasına yol açan bacaklarındaki tutukluk dışında, anlaşılan daha başka birtakım şikâyetler de kendisine rahat vermiyordu. Bir ara yeri gelmiş, yıllardır ne sindirim sisteminin doğru dürüst çalıştığını ne de doğru dürüst uyku uyuduğunu belirtmişti. Ben, bunu her şeyden önce onun
içki içmesine verdim. Sonraları kendisiyle kalkıp meyhanelerden birine gittiğim oldu bazen; gelen şarapları Bozkırkurdu’nun nasıl bir solukta, düşüncesizce yuvarladığına tanık oldum; ama ne ben, ne bir başkası kendisini gerçekten sarhoş durumda görmüş değiliz. 
Bozkırkurdu’yla ilk kişisel karşılaşmamız hiç aklımdan çıkmıyor. Bir kira evinde oda komşuları birbirlerini ne ölçüde tanırsa, biz de başlangıçta öyle tanıyorduk birbirimizi. Derken bir akşam işten eve döndüğümde kendisini birinci ve ikinci kat arasındaki merdiven sahanlığında oturuyor bularak şaşırdım. En üst basamağa çökmüştü, biraz kenara çekilip bana yol vermek istedi. Rahatsız olup olmadığını sordum, yukarıya kadar çıkmasına yardım edebileceğimi söyledim. 
Bay Haller bana baktı; kendisini daldığı bir çeşit düşten uyandırdığımı anlamıştım. Yavaş yavaş bir gülümseme belirdi yüzünde, onun pek sık içimi karartan şirin ve yürekler acısı gülümsemesi. Sonra beni de yanma oturmaya çağırdı. Ama ben teşekkür ettim, merdivende başkalarının odaları önünde oturmaya alışık olmadığımı açıkladım. 
“Öyle ya,” dedi Bozkırkurdu ve gülümsemesi daha da büyüdü. “Haklısınız. Ama bir dakika bekleyin, neden burada biraz oturmadan yapamadığımı size göstermeden içim rahat etmeyecek.” 
Bozkırkurdu, ilk katta dul bir kadının kaldığı daire önündeki holü gösterdi. Merdiven, pencere ve cam kapı arasındaki parke döşeli küçük holün duvarı önünde, üzerinde eskiden kalmış çinko kaplarla maun ağacından yüksek bir büfe duruyordu; büfe önündeki alçak iki sehpa üzerinde bir açalya çiçeğiyle bir süs çamı seçilmekteydi. Sevimli şeylerdi ikisi de; her zaman da pek temiz tutulur, bakımlarına özen gösterilirdi; bu daha önce benim de dikkatimi çekmiş, hoşuma gitmişti. 
“Bakın,” diyerek konuşmasını sürdürdü Bay Haller. “Arokarya denen çam bu küçük holü öyle nefis bir kokuyla dolduruyor ki! Bir süre durmadan buradan geçip gitmek çokluk elimden gelmiyor. Teyzenizin odası da burcu burcu kokuyor, derli toplu bir oda, temiz mi temiz. Ama süs çamının yer aldığı bu hol pislikten ve tozdan öylesine arındırılmış, öylesine cilalanıp yıkanmış, öylesine kusursuz şekilde temizlenmiş ki, ışıl ışıl parıldıyor adeta. Bu temiz havayı koklayıp içime çekmeden yapamıyorum. Siz de duymuyor musunuz bu kokuyu? Yer cilası ve hafif terebentin, maun büfe, yıkanmış bitki yaprakları ve diğer bütün şeyler birleşip nasıl da hoş bir rayiha oluşturuyor! Orta sınıf insanlarının üzerine toz kondurulamayacak temizliği, özen ve titizliği, küçük çapta görev duygusu ve vefakârlığı. Odada kim kalıyor bilmiyorum; ama bu cam kapı arkasında bir temizlik cennetinin, pisliklerden arınmış bir küçük burjuva cennetinin kaldığı kuşkusuz; düzenin, kendini küçük alışkanlıklara ve ödevlere titiz-dokunaklı bir adayışın oluşturduğu bir cennet.” 
Sustuğumu görünce konuşmasını sürdürdü Bay Haller: “Bunları alay olsun diye söylediğimi sanmayın lütfen! Hani, sevgili dostum, bu küçük burjuva toplumunu ve bu düzeni alaya almak aklımın ucundan geçmez. Doğru, kendim bir başka dünyada yaşıyorum, bu dünyanın adamı değilim ve böyle süs çamlarını barındıran bir yerde belki tek bir gün bile oturmaya katlanamazdım. Ama her ne kadar kocamış ve biraz kaba bir bozkırkurdu olsam da, ben de bir annenin evladıyım, benim annem de orta sınıfa mensup bir kadındı, çiçek yetiştirir, odanın, merdivenin, eşyaların ve perdelerin üzerine titrer, evini ve yaşamını temiz ve derli toplu tutmak için elinden gelen çabayı eksik etmezdi. Terebentin kokusu bana bunu anımsatıyor işte, arokarya çamı bunu anımsatıyor; ben de işte zaman zaman basamakta oturuyor, bir düzen havası esen bu küçük, sessiz bahçeye bakıyorum ve böyle bir şeyin hâlâ varoluşu içimi şenlendiriyor.” 
Bunun üzerine doğrulup kalkacak oldu; zorlandığını görünce yardım etmek istedim, yardımımı geri çevirmedi. Suskunluğumu koruyordum; ama daha önce teyzemin başına geldiği gibi, bu tuhaf adamda bazen varlığı sezilen bir büyüye yenik düşmüştüm. Merdivenleri ağır ağır çıkıp daire kapısının önüne geldik; Bozkırkurdu, anahtarları çoktan çıkarmış, elinde tutuyordu. Dikkatli ve pek dost bir bakışla bir kez daha yüzüme bakarak şöyle dedi: “İşten mi dönüyorsunuz? Ne yaparsınız, benim hiç anlamadığım bir konu; biraz kıyıda köşede, biraz kenarda yaşıyorum ben, anlatabiliyor muyum? Ama sanırım siz de kitaplara ilgi duyuyorsunuzdur, bir ara teyzenizden liseyi bitirdiğinizi duymuştum; Yunancanız iyiymiş. Ne diyecektim, bu sabah Novalis’te bir cümleye rastladım, izin verirseniz göstereyim. Sizin de hoşunuza gidecektir.” 
Bunun üzerine, keskin bir tütün kokusu sinmiş salondan içeri soktu beni, yığın yığın kitaplar arasından bir tanesini çekip aldı, yapraklarını karıştırıp aramaya koyuldu. 
“Bu da güzel, çok güzel,” dedi. “Dinleyin şu cümleyi: ‘Gerçekte çekilen acılardan gurur duymak gerekir, her acı bize yüksek bir aşamada bulunduğumuzu anımsatır.’ Ne ilginç, değil mi! Nietzsche’den seksen yıl önce söylenmiş! Ama benim size göstereceğim cümle bu değil, bekleyin bir dakika – işte buldum. Okuyorum: ‘İnsanların büyük çoğunluğu yüzmeyi öğrenmeden yüzmek istemez.’ Ne anlamlı bir söz, değil mi? Yüzmek istememeleri doğal, çünkü karada yaşamak için yaratılmışlar, suda değil. Ve düşünmek istememeleri de doğal, çünkü yaşamak için yaratılmışlar, düşünmek için değil! Evet, kim düşünürse, kim düşünmeyi kendisi için temel uğraş yaparsa, bunda ileri bir noktaya ulaşabilir; ne var ki, karayla suyu değiş tokuş etmiştir böyle biri ve bir gün gelir suda boğulur.” 
Böylece Bozkırkurdu beni avucunun içine almış, benim ilgimi çekmişti. O gün kısa bir süre odasında kaldım; daha sonraları da merdivende ya da sokakta karşılaştık mı, çokluk biraz durup konuştuk birbirimizle. Başlangıçta, tıpkı süs çamında olduğu gibi, benimle eğlendiği duygusu hep içimde yaşadı biraz. Ama bunun doğru olmadığını zamanla anladım. Bozkırkurdu süs çamı gibi bana karşı da derin bir saygı besliyordu; yalnızlığının, suda yüzdüğünün, kökünden koparılmışlığının öylesine bilincindeydi, buna öylesine inanmıştı ki, bazen gündelik, sıradan bir olay, örneğin benim bürodaki işime gitmekte gösterdiğim titizlik ya da bir hizmetçinin, bir uşağın, bir tramvay biletçisinin ağzından çıkan bir söz, onu hiç alay içermeyen bir hay1ranlığa sürükleyebiliyordu. Bu bana ilkin pek gülünç ve abartılı geldi, aylak bir beyefendi kaprisi, bir duygusallık oyunu gibi göründü. Ama yavaş yavaş anladım ki, o havasız ortamından, yabancılığından ve bozkırkurtluğundan usanan Bozkırkurdu, sağlam ve güvenli bir ortam, kendisine uzak ve erişilmez bir nesne, bir vatan, bir barış ve huzur yurdu gözüyle baktığı, ama bir yol bulup içine giremediği bizim küçük burjuva dünyamıza hayranlık duyuyor, onu seviyordu. Bizim hanım hanımcık bir kadın olan gündelikçimizi her defasında şapkasını çıkarıp gerçek bir saygıyla selamlıyor, teyzem kendisiyle birkaç kelime konuşmaya kalkmasın ya da çamaşırlarında onarılacak bir yere, paltosunda gevşemiş, sarkan bir düğmeye dikkatini çekmesin, büyük bir dikkat ve önemle kulak verip dinliyor, sanki bir aralık bularak bizim huzur dolu, küçük dünyamıza sızıp bir saat için de olsa burada kök salabilmek amacıyla dile gelmez ve umarsız bir çaba harcıyordu.
 
Daha süs çamına ilişkin o ilk konuşmada kendisi için Bozkırkurdu ismini kullanmış, bu da beni biraz yadırgatıp rahatsız etmişti. Bu ne biçim isimdi böyle?! Ama sonradan yalnızca alıştığım için bu ismi kabullenmekle kalmadım, kendim de düşüncelerimde hep Bozkırkurdu diye niteledim onu, bugün bile kendisini niteleyecek daha yerinde bir sözcük bilmiyorum. Yolunu şaşırıp bizim aramıza düşmüş, kentlerde ve sürü yaşamında soluğu almış bir bozkırkurdu -başka hiçbir benzeti bundan daha çarpıcı niteleyemezdi onu, onun yalnızlığını, vahşiliğini, tedirginliğini, ondaki yurtsama duygusunu ve onun yurtsuzluğunu. 
Bir defasında bütün bir akşam kendisini izleme fırsatı geçti elime. Bir senfoni konserindeydi, yanı başımda onu oturuyor bularak şaşırdım, ama o beni fark etmemişti. Orkestra ilkin Händel’den bir parça çaldı, soylu ve güzel bir eser. Ama Bozkırkurdu kendi içine gömülmüş oturuyor, ne çevresiyle, ne müzikle ilgileniyordu. Salondaki dinleyicilerden biri değilmiş gibi tek başına ve yabancı oturuyor, soğuk ama endişeli bir yüzle önüne bakıyordu. Derken orkestra bir başka eseri, Friedemann Bach’m küçük bir senfonisini çaldı, koltuğunda yabancı yabancı oturan Bozkırkurdu’nun birkaç mezürden sonra gülümsemeye başladığını, kendini vererek senfoniyi dinlediğini görüp şaşırdım. Düpedüz kendi içine gömülmüştü; mutlulukla öylesine kendinden geçmiş, öylesine güzel düşlere dalmış bir hali vardı ki, dikkatim müzikten çok ona yöneldi. Senfoni sona erince uyanıp kendine geldi Bozkırkurdu, doğrulup daha bir dik oturdu, kalkıp gitmeye davrandı, ama sonra değiştirdi fikrini, son parçayı da dinlemeye koyuldu; pek çok kimsenin biraz uzun ve yorucu bulduğu, Reger’in varyasyonlarıydı. İlkin can kulağıyla ve iyi niyetle eseri dinleyen Bozkırkurdu’nun da bir süre sonra dikkati dağıldı, ellerini ceplerine sokup yeniden kendi içine gömüldü, ama bu kez mutlu ve düşlere dalmış görünmüyordu, hüzünlü bir hali vardı; sonunda da suratını astı, yüzü yine uzaklara kayıp gri ve sönük bir havaya büründü, yaşlanmış, hasta ve hoşnutsuzlukla dolu bir görünüm sergilemeye başladı. 
Konserden sonra kendisine sokakta yeniden rastlayıp peşine takıldım; paltosuna sarılmış, bizim semte doğru keyifsiz ve yorgun adımlarla ilerliyordu. Derken eski, küçük bir meyhanenin önünde durdu, kararsızlıkla saatine baktı, ardından girdi içeri. O anda içimdeki bir dürtüye uyup ben de peşinden yürüdüm. Bozkırkurdu masalardan birine oturdu, meyhanenin sahibiyle garson kız anlaşılan kendisini tanıyorlardı, hoş geldiniz diyerek onu selamladılar. Ben de selam verip Bozkırkurdu’nun masasına oturdum. Bir saat kadar meyhanede kaldık; ben iki bardak maden suyu içtim, o ise ilkin küçük bir şişe kırmızı şarap getirtti, sonra bir bardak daha istedi. Konserde ben de vardım dedim, ama o bu konuya girmek istemedi. Önümde duran maden suyu şişesinin etiketini okuduktan sonra şarap içmek isteyip istemediğimi sordu, kendisinin ısmarlayacağını söyledi. Benim ağzıma şarap koymadığımı duyunca, yüzüne yeniden bir çaresizlik ifadesi gelip yuvalandı, ardından da şöyle dedi: “Evet, haklısınız. Ben de yıllar yılı böyle şeylerden uzak yaşadım, hayli zaman içki koymadım ağzıma, ama şu sıra yine kova burcunun etkisi altındayım, bu karanlık ve nemli burcun.” 
Ben onun bu sözünden yola koyularak özellikle kendisi gibi birinin astrolojiye inanacağını pek sanmadığımı şaka yollu belirtince, beni daha önce sık sık incitmiş aşırı nezaketiyle, “Çok doğru,” dedi. “Bu bilime de ne yazık ki inanamıyorum.” 
Kendisine veda edip meyhaneden ayrıldım. Bozkırkurdu gece geç vakit eve döndü, yine her zamanki gibi hemen gidip yatmadı (oda komşum olduğu için seslerden bunu çok iyi anlıyordum), ışığı yanan odada yaklaşık bir saat kadar daha oyalandı. 
Bir başka akşam daha var ki, onu da unutmuş değilim. Evde yalnızdım, teyzem sokağa çıkmıştı. Birden kapı çalındı, gidip açtım. Karşımda pek sevimli genç bir bayan dikiliyordu, Bay Halleri sorar sormaz anladım kim olduğunu: Bozkırkurdu’nun odasında asılı fotoğraftaki kadındı. Bay Haller’in kapısını gösterip geriye çekildim. Kadın bir süre yukarıda kaldı, çok geçmeden Bozkırkurdu’yla merdivenlerden indiklerini işittim, birbirleriyle şakalaşarak, cıvıl cıvıl ve pek neşeli bir hava içinde evden çıkıp gittiler. Bozkırkurdu gibi münzevi bir insanın bir sevgilisi, genç, şirin ve şık giyimli bir sevgilisi olması pek garibime gitmişti; kendisine ve yaşamına ilişkin tüm varsayımlarım sağlamlığını yitirdi ansızın. Ama aradan bir saat geçmemişti ki Bozkırkurdu yine eve döndü, ağır adımlarla, tek başına ve üzgün, zahmetle merdivenleri tırmandı, salonda tıpkı kafese kapatılmış bir kurt gibi saatler boyu usulcacık gidip geldi, nerdeyse sabaha kadar odasında ışık yandı. 
Bozkırkurdu’nun sevgilisiyle ilişkisi konusunda hiçbir bilgim yok; ancak şunu da söyleyeyim ki, onu bir defa da kentin bir caddesinde gördüm, sevgilisiyle kol kola gidiyorlardı ve Bozkırkurdu’nun yüzünde yine mutlu bir ifade vardı. Onun tasa ve yalnızlığın yuvalandığı yüzünün zaman zaman nasıl çekici, hatta çocuksu bir ifadeye bürünebileceğim görerek yine hayrete kapılmaktan kendimi alamadım. Bundan böyle teyzemi anlıyor, teyzemin bu adam için gösterdiği ilgiyi anlıyordum. Ne var ki, Bozkırkurdu o günün akşamında da yine mahzun ve perişan eve döndü, kapıda rastladım kendisine. Bazen olduğu
gibi paltosunun altında yine bir şişe İtalyan şarabı vardı, yarı geceyi kendi ininde, şişenin başında geçirdi. Bu durumu üzmüştü beni. Ama o da doğrusu ne avuntusuz, yitik ve savunmasız bir hayat yaşıyordu! 
Eh, yeter bu kadar boşboğazlık. Bozkırkurdu’nun kendi canına kıyacak biri gibi yaşadığını göstermek için daha fazla açıklama gereksiz. Ama ben yine de onun günün birinde, kimseye veda etmeden, ancak borçlarını tümüyle ödeyip kentimizden ayrılarak kayıplara karıştıktan sonra canına kıymış olduğuna inanamıyorum. Bizim buradan gittikten sonra kendisinden hiç haber alamadık, ona yollanmış birkaç mektup hâlâ bizde duruyor. Burada kaldığı sırada kaleme aldığı notları içeren bir manüskriden başka bir şey bırakmadı geride; birkaç satırla manüskriyi bana armağan etmiş, bunu dilediğim gibi kullanacağımı belirtmişti. 
Bay Haller’in manüskrisinde sözü edilen yaşantıları inceleyip gerçeklik derecesini saptamam, benim üstesinden gelemeyeceğim bir şeydi. Bunların büyük bölümüyle kurmaca şeyler sayılacağından, ama keyfi uydurmalar olmayıp derinliğine yaşanmış ruhsal olaylar somut olarak dile getirilmek istendiği için böyle bir nitelik taşıdığından kuşkum yok. Bay Halledin manüskrisindeki bir bölümüyle fantastik olaylar, belki de burada yaşadığı dönemin son günlerinden kaynaklandı; doğrusu ben bunların bir bölümünün temelinde dış dünyada yaşanmış gerçek olayların yattığına kesin gözüyle bakıyorum. Gerçekten de söz konusu dönemde konuğumuzun gerek davranışlarında, gerek hal ve tavrında bir değişiklik göze çarpmaktaydı; sık sık evden çıkıp giderek bazen bütün gece dönmüyor, kitaplarına el sürmüyordu. O sıralar kendisine bir iki kez rastladım, dikkati çekecek kadar canlı ve gençleşmiş bir hali vardı, hatta bir iki kez de keyfi bayağı yerindeydi. Ama o günlerin hemen ardından yeni ve ağır bir bunalım geçirmiş, günlerce yatıp kalmış, yemeden içmeden kesilmişti. Yine aynı dönemde tekrar ortaya çıkan sevgilisiyle arasında son derece şiddetli, hatta vahşi bir kavga koparak bütün ev ayağa kalkmış, ertesi gün Bay Haller teyzeme gelerek olup bitenlerden dolayı özür dilemişti. 
Hayır, canına kıymadığından kesinlikle eminim. Henüz hayatta; bir yerde yorgun bacaklarıyla yabancı evlerin merdivenlerini inip çıkıyor, bir yerde tertemiz parkelere ve süs çamları arokaryalara bakıyor; gündüzleri kitaplıklarda, geceleri meyhanelerde oturuyor, kiralık odasının divanına uzanmış, pencerelerin dışındaki dünyanın gürültüsünü ve yaşamın sesini dinliyor, kendisini bu dünyadan, bu yaşamdan dışlanmış görmesine karşın tutup canına kıymıyor, çünkü bir inanç kalıntısı, gönlündeki bu azgın acıları son damlasına kadar yudumlayarak ölüp gitmesi gerektiğini söylüyor kendisine. Sık sık onu düşünüyorum; doğrusu hayatımı kolaylaştırmış biri değildi, benim güçlü ve şenlikli yanıma omuz verip onu geliştirecek yetenekten yoksundu; ah ah, bunun tersini yaptı Bozkırkurdu! Ama ben o değilim, onun yaşadığı gibi yaşamıyorum, kendi yaşamımı, kendi orta halli, ama sağlam temellere oturmuş, ödevlerle yüklü küçük yaşamımı sürdürüyorum. Dolayısıyla, ben ve teyzem kendisini huzur ve dostlukla anabiliriz. Teyzemin onun hakkında söyleyeceği benimkinden daha çoktur kuşkusuz, ama hepsini sevecen gönlünde saklı tutuyor. 
Bay Haller’in notlarına, bu acayip, bir bölümüyle hastalıklı, bir bölümüyle güzel bir düşünce zenginliğini içeren fantazyalarına gelince, şunu söyleyeyim ki, söz konusu sayfalar kazara elime geçse de yazarını bilmeseydim, hışımla kaldırıp bir kenara atardım. Ne var ki, Bay Haller’i tanımam onları biraz anlamamı, hatta onaylamamı sağladı. Söz konusu notlara yalnızca bir tek kişinin, zavallı bir ruh hastasının sayrısal fantazyaları gözüyle baksaydım, onları başkalarının bilgisine sunmaktan çekinirdim. Ama gözümde biraz daha fazla değer taşıyor bu notlar, onları çağın bir belgesi sayıyorum, çünkü Bay Halledin ruh hastalığı -bugün biliyorum artık- tek bir kişide rastlanan bir garabet değil, doğrudan çağın hastalığıdır, Bay Haller’in içinde yer aldığı kuşağın bir saplantısıdır; öyle bir saplantı ki, görüldüğü kadarıyla güçsüz ve yetersiz kişilerde değil, daha çok güçlü, alabildiğine aydın ve yetenekli kişilerde rastlanıyor. 
Bu notlar -temelinde ne kadar az ya da çok gerçek yaşantı yer alırsa alsın fark etmez- çağın büyük hastalığını, onunla karşılaşmamaya ya da kötü yanlarını maskelemeye çalışarak yenmeye değil, hastalığın kendisini tanımlamaya yönelik bir girişim oluşturuyor. Kelimenin tam anlamıyla bir cehennem yolculuğu, karanlıklara gömülmüş bir ruh dünyasının karmaşası içinde yapılan bir yolculuk, cehennemden bir geçiş, karmaşanın karşısına dikilerek, kötüyü sonuna kadar yaşama istemiyle yürüyerek cehennemi boydan boya bir arşınlayış anlamı taşıyor. 
Bay Haller’in bir sözü beni böyle bir anlayışa ulaştıracakanahtarı elime tutuşturdu. Ortaçağ’daki acımasızlıklara ilişkin bir söyleşinin ardından bana demişti ki: “Bu acımasızlıklar gerçekte acımasızlık değildir. Ortaçağ’ın bir insanı bizim bugünkü yaşam üslubumuzu bambaşka açıdan değerlendirir, tümüyle acımasız, dehşet verici ve barbarca görüp aşağılardı! Her çağ, her uygarlık, her gelenek ve görenek kendine özgü bir üslubu içerir, kendisine yaraşır incelikleri ve sertlikleri, güzellikleri ve acımasızlıkları barındırır kendisinde, kimi acıları pek doğal karşılar, kimi kötülükleri sabırla sineye çeker. Ne zaman ki iki çağ, iki uygarlık ve iki din birbiriyle kesişirse, işte o zaman insan yaşamı gerçek bir acıya, gerçek bir cehenneme dönüşür. Ortaçağ’da yaşayacak antik dünyanın insanı havasızlıktan içler acısı bir şekilde boğulup giderdi, bizim uygarlık ortamında bir ilkelin havasızlıktan boğulup gideceği gibi tıpkı. Öyle çağlar vardır ki, bütün bir kuşağın insanları iki çağ, iki ayrı yaşam üslubu arasında sıkışıp kalır, her türlü doğallık, her türlü gelenek ve görenek, her türlü korunmuşluk ve suçsuzluk duygusu çıkıp gider elden. Kuşkusuz herkes bunun aynı ölçüde ayrımına varamaz. Nietzsche gibi biri bugünkü sefaleti bir kuşaktan çok daha fazla süre önce yaşamak zorunda kaldı; onun tek başına, hiç anlaşılmadan yaşadığını bugün binlerce insan yaşamakta.” 
Notları okurken Bozkırkurdu’nun bu sözlerini sık sık anımsamaktan kendimi alamadım. Bay Haller iki çağ arasında sıkışıp kalanlardan, tüm korunmuşluk ve suçsuzluklara uzak düşenlerden, insan yaşamının tüm güvensizliğini kişisel acı ve cehenneme dönüştürüp yoğun biçimde yaşamaları alınlarına yazılmışlardan biridir. 
Bana göre, notlarının bizim için taşıdığı anlam burada yatıyor; ben de aynı nedenle onları başkalarının bilgisine sunmaya karar verdim. Şunu da unutmadan söyleyeyim ki, niyetim onlara ne arka çıkmak ne de onları yadsımaktır; notları okuyacak herkes buyursun, kendi vicdanına göre karar versin!
Reklamlar